RADRUŻ

Zespół cerkiewny

dawna greckokatolicka cerkiew parafialna pw. św. Paraskewy,
obecnie filia Muzeum Kresów w Lubaczowie.

 

WIADOMOŚCI PRAKTYCZNE

Radruż
gmina Horyniec

GPS
50° 11’1.679” N, 23° 24’52.884” E

Adres/wskazówki dojazdu
Do Radruża dojeżdżamy od strony Horyńca-Zdroju i skręcamy z drogi lokalnej w lewo w kierunku cerkwi. Zespół cerkiewny (obecnie filia Muzeum Kresów w Lubaczowie) otwarty przez cały tydzień w godz. 10.00–19.00.

Kontakt
www.muzeumkresow.eu

Przewodnik pod tel. 606 357 108.

Msze św.
w niedziele i święta o 9.00.

 

     radruz_unesco

Świątynia wzniesiona w końcu XVI w. (przypuszcza się, że jej fundatorem był w 1583 r. starosta lubaczowski Jan Płaza). W 1648 r. wnętrze pokryto częściowo polichromią, która na wschodniej ścianie nawy razem z ikonami tablicowymi współtworzyła ikonostas. Liczne wojny, a szczególnie najazdy tatarskie trapiące wieś w XVII  w., szczęśliwie nie spowodowały zniszczenia cerkwi. Cerkiew po odnowieniu w końcu XVII w. już pół wieku później znajdowała się w „skandalicznym” stanie. Jej kondycję poprawił przedsięwzięty w III ćw. XVIII w. remont. Zapewne w tym czasie rozebrano pierwotnie istniejącą nad babińcem dzwonnicę oraz przebudowano soboty. Przce remontowe prowadzono też w XIX w. W końcu okresu międzywojennego świątynia znajdowała się w dobrym stanie. Po wojnie krótko służyła jako rzymskokatolicka kaplica filialna, po czym została przejęta na rzecz Skarbu Państwa. W latach 1964–66 przeprowadzono kapitalny remont świątyni i wszystkich pozostałych elementów zespołu cerkiewnego. W trakcie wstępnego etapu prac odkryto pod ikonostasem i poddano konserwacji polichromię na ścianie ikonostasowej i w sanktuarium. Obecnie cerkiew służy jako obiekt muzealny.

Zespół cerkiewny usytuowany jest w środkowej części wsi, na wyniesieniu łagodnie opadającym w dolinę potoku Radrużka. W płn.-zach. narożu cmentarza przycerkiewnego stoi dzwonnica. Całość obwiedziona kamiennym murem postawionym w poł. XIX w. na obrysie owalu. W jego ciągu są dwie bramy wychodzące na cmentarze: mniejszy od zachodu i większy, dalej położony, od wschodu. Do wschodniej bramy dobudowana została w XIX w. niewielka murowana kostnica (tzw. Dom diaka). Obok cerkwi kilka nagrobków.

Budowla konstrukcji zrębowej ma plan trójdzielno-podłużny i jednokopułową bryłę. Wszystkie trzy pomieszczenia (sanktuarium, nawa i babiniec) zbliżone do kwadratów, nawa znacznie szersza i wyższa. Nad nawą wznosi się czworoboczna kopuła zrębowa z jednym załamaniem. We wnętrzu sanktuarium i babińca analogiczne sklepienia zrębowe o łuku dwuspadowym. Wokół wszystkich pomieszczeń wydatne soboty, wsparte na występujących belkach zrębu i samodzielnym systemie słupków, wzmocnionych mieczowaniem. Przy zachodnim boku babińca soboty są szersze, wsparte na dwóch kolumienkach. Ściany głównych pomieszczeń i załamanie kopuły zwieńczone sfazowanymi belkami gzymsowymi, podtrzymywanymi przez zaczepy. Na południowej ścianie nawy w obrębie sobót napis epitafijny z 1699 r. (nadproże południowego portalu) i malowany krzyż z datą powstania polichromii (1648  r.). Ściany powyżej zadaszenia sobót oraz dachy mają pobicie gontowe.

Do wnętrza cerkwi prowadzą dwa otwory drzwiowe, umieszczone w zachodnim boku babińca i południowej ścianie nawy. Mają one analogiczną monumentalną konstrukcję z szerokich belek dębowych z trójlistnie wycinanymi nadprożami. Wewnątrz pomiędzy głównymi pomieszczeniami zachowały się oryginalne formy prześwitów. W prześwicie między babińcem a nawą na belce zamykającej otwór od góry umieszczone są znaki ciesielskie – trzy rozety. Powyżej prześwitu wycięty duży kolisty otwór. Analogiczne koliste przeźrocze występuje na przeciwległej ścianie ikonostasowej, pod nim zrekonstruowano trzy niskie otwory liturgiczne z carskimi wrotami pośrodku. Na ścianie ikonostasowej zachowała się polichromia figuralno-ornamentalna, współtworząca pierwotny ikonostas, oraz polichromowane belki, pełniące rolę półki na ikony tablicowe. Na północnej ścianie sanktuarium malowidło o charakterze epitafijnym z przedstawieniem trzech ojców Kościoła. Na wyposażeniu cerkwi zachowały się obecnie jedynie mensy bocznych ołtarzy oraz ambonka. Pozostałe elementy bogatego wystroju przechowywane są w Muzeum-Zamku w Łańcucie (ikonostas), Muzeum w Lubaczowie i Muzeum Sztuki Ukraińskiej we Lwowie.

Cerkiew w Radrużu należy do najcenniejszych świątyń drewnianych w Polsce. Jej znaczenie w całokształcie cerkiewnej architektury drewnianej podkreśla występowanie ścisłych związków warsztatowych z kilkoma zachowanymi do naszych czasów XVI-wiecznymi cerkwiami na pograniczu polsko-ukraińskim – w Gorajcu, Potyliczu i Woli Wysockiej. Wszystkie zostały wzniesione przez zawodowych mistrzów, wykorzystujących doświadczenia ciesielstwa późnogotyckiego.