TRASA I KROŚNIEŃSKO- BROZOWSKA


HACZÓW

Stary kościół parafialny pw. Wniebowzięcia NMP i św. Michała Archanioła

 

 WIADOMOŚCI PRAKTYCZNE

Haczów,
gmina Haczów

GPS
49° 40.182’ N, 21° 53.354’ E

Adres/wskazówki dojazdu
Jadąc drogą nr 9 od strony Rzeszowa w kierunku Miejsca Piastowego, możemy skręcić w lewo na drogę lokalną z Komborni do Jabłonicy Polskiej lub za Iskrzynią w lewo na drogę lokalną do Haczowa. Można też dojechać od strony Brzozowa drogą nr 887 w kierunku Rymanowa, skręcając na skrzyżowaniu w miejscowości Łęg w prawo w kierunku Haczowa.
Kościół znajduje się po nr. 603
.

 

Kościół otwarty codziennie , zwiedzanie z przewodnikiem po uprzednim kontakcie z parafią pod nr tel.: +48 13 439 10 12 lub +48 13 439 13 14.

 Trasa I -Haczów

Przeprowadzone badania dendrochronologiczne pozwalają obecnie datować budowlę na przeł. lat 50. i 60. XV w. W 1494 r. strop i ściany kościoła ozdobiono monumentalną polichromią (zachowaną w znacznej części do dziś), co potwierdza istnienie kościoła w końcu XV w. W czasie najazdu tatarskiego w 1624 r. kościół został uszkodzony, a następnie odnowiony i rozbudowany (wzniesiono wówczas obecną wieżę-dzwonnicę, dodano obiegające kościół podcienia i wieżyczkę na sygnaturkę). W latach 80. XVIII w. wzniesiono kaplicę Matki Bożej, powiększono zakrystię, wykonano nowy strop, wstawiając drewniane słupy podtrzymujące zaskrzynienia, oraz ufundowano nowe wyposażenie świątyni. W II poł. XIX w. zamalowano XV-wieczne malowidła ścienne, wprowadzając polichromię o charakterze eklektycznym. Po wybudowaniu w 1944 r. murowanej świątyni stary kościół pozostawał opuszczony, a wyposażenie w większości usunięto. Dopiero w latach 60. XX w. rozpoczęto kompleksowe prace konserwatorskie przy niszczejącej świątyni. Kościół został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Usytuowany jest w centrum wsi, ogrodzony drewnianym, zadaszonym gontem parkanem. Na placu kościelnym znajduje się także drewniany zabytkowy spichlerzyk plebański. W kościele zachował się pierwotny więźbowo-zaskrzynieniowy system nakrycia. Ściany wzmocnione są lisicami i poszyte gontem. Późniejsza wieża-dzwonnica konstrukcji słupowo-ramowej ma także gontowe poszycie ścian, a izbicę szalowaną deskami w układzie pionowym.

Kościół jest orientowany, składa się z prezbiterium (pod którym umieszczono murowaną przesklepioną kryptę) na rzucie wydłużonego prostokąta o trójbocznym zamknięciu od wschodu, z przylegającą od północy zakrystią, oraz z szerszego korpusu nawowego, wzniesionego na rzucie zbliżonym do kwadratu. Od północy przylega do nawy XVIII-wieczna kaplica Matki Bożej Bolesnej na rzucie prostokąta oraz pochodzący z tego samego wieku skarbczyk. Od zachodu do nawy dostawiona wieża na rzucie zbliżonym do kwadratu.

Trójdzielna bryła kościoła składa się z równych wysokością prezbiterium i korpusu nawowego, nakrytych jednokalenicowym, dwuspadowym dachem (od wschodu trójpołaciowym), oraz z wieży. Na kalenicy dachu ośmioboczna wieżyczka na sygnaturkę zwieńczona cebulastym hełmem z latarnią. Partie nawy ponad zaskrzynieniami nakryte dachami pulpitowymi. Wieża o silnie pochyłych ścianach ma izbicę o ścianach pionowych szalowanych deskami z ozdobną koronką u dołu i nakryta jest dachem namiotowym zwieńczonym latarnią z cebulastą kopułką. Budowlę obiegają soboty, nakryte dachem pulpitowym wspartym na drewnianych słupach. Pokrycie dachów stanowi gont, a hełmu wieży i wieżyczki na sygnaturkę – blacha miedziana. Prezbiterium oraz płn. i płd. ściany nawy obiega gzyms wieńczący, wsparty na profilowanych i fazowanych zaczepach, z których cztery (w płd. ścianie prezbiterium) mają formę ludzkich masek. Więźba dachowa jest storczykowa, z wzdłużnym usztywnieniem. W południowej ścianie nawy zachował się otwór drzwiowy zamknięty ostrołukowo z deskowymi drzwiami zaopatrzonymi w ozdobne gotyckie okucia kowalskiej roboty.

We wnętrzu kościoła strop płaski, w korpusie z zaskrzynieniami wspartymi na słupach, w nawie z fasetą. Ściana tęczowa ma prostokątny wykrój. Chór muzyczny wsparty na dwóch słupach.

Wnętrze dekorowane polichromią. Najstarsze są, fragmentarycznie zachowane, tzw. zacheuszki, pochodzące zapewne z ok. poł. XV w. Na ścianach kościoła zachowały się znaczne fragmenty monumentalnej dekoracji figuralnej i ornamentalnej, pochodzącej z 1494 r. (pierwotnie polichromia ta występowała także na stropie kościoła, do dziś przetrwało jedynie 11 luźnych desek stropowych, w 2000 r. deski te umieszczono na stropie, uzupełniając je współcześnie wykonaną polichromią). Na północnej ścianie prezbiterium przedstawiony wielokwaterowy cykl Męki Pańskiej, a na ścianie południowej – m.in. sceny: Zabójstwa św. Stanisława, Koronacji NMP, wizerunek św. Michała Archanioła. W nawie – przedstawienia świętych (wśród nich monumentalna postać św. Krzysztofa), sceny z Genezis i in. Na stropie prezbiterium oraz częściowo na ścianach nawy widoczna też polichromia z XIX w., nawiązująca do tradycji barokowej dekoracji iluzjonistycznej. Kaplicę Matki Bożej Bolesnej pokrywa polichromia w typie architektonicznej dekoracji rokokowej.

Obecnie w kościele eksponowana jest też znaczna część dawnego wyposażenia. W świątyni znajdują się m.in.: rzeźba Matki Bożej z Dzieciątkiem datowana na ok. 1540–50, reprezentująca schyłkową fazę rozwoju plastyki późnogotyckiej, cztery XVIII-wieczne ołtarze boczne, XVIII-wieczna ambona, XVI-wieczna kamienna chrzcielnica z drewnianą barokową pokrywą, XVIII-wieczne: prospekt organowy, ława kolatorska, ławki w nawie głównej o polichromowanych przedpiersiach. Do kaplicy bocznej kościoła powrócił ołtarz Chrystusa Miłosiernego z końca XVII w., dzieło warsztatu krośnieńskiego. W ołtarzu tym umieszczono kopię gotyckiej Piety z ok. 1400 r. (oryginał w nowym kościele). Barokowy krucyfiks z belki tęczowej znajduje się w nowej świątyni, natomiast w kościele drewnianym umieszczono jego kopię.

Kościół w Haczowie należy do najstarszych i największych kościołów drewnianych o konstrukcji zrębowej w Europie.