RYMANÓW-ZDRÓJ

Zespół zabudowy zdrojowej


 WIADOMOŚCI PRAKTYCZNE

Rymanów-Zdrój,
gmina Rymanów

GPS
49° 32,745’ N, 21° 50,911’ E

Adres/wskazówki dojazdu
W Rymanowie z drogi nr 28 skręcamy w drogę nr 887 w kierunku Rymanowa-Zdroju. Po 3,5 km dojeżdżamy do celu.

Trasa I Rymanów-Z.

Rymanów-Zdrój położony jest w Kotlinie Sieniawsko-Rymanowskiej, w otoczeniu zalesionych wzgórz Beskidu Niskiego, w malowniczej dolinie rzeki Tabor.

Uzdrowisko Rymanów powstało w II poł. XIX w. w wyniku odkrycia w 1876 r. zdrojów mineralnych. W 1881 r. zakład uzdrowiskowy został oficjalnie otwarty. Rozwój zawdzięcza ówczesnym właścicielom – Stanisławowi i Annie Potockim. W IV ćw. XIX w. istniało już 8 pensjonatów, wybudowano tzw. Zielony Domek, służący jako zajazd dla gości, urządzono pijalnię i park w dolinie Taboru. Powstały też pierwsze wille: „Pod Kościuszką” oraz „Opatrzność”.

Po śmierci Stanisława Potockiego w 1884 r. prowadzeniem uzdrowiska i pracą nad jego rozwojem zajęła się Anna z Działyńskich Potocka. W latach 80. XIX w. zdrój rozwijał się pomyślnie: wzniesiono nowe budynki mieszkalne, nad źródłami wybudowano pawilon wg projektu Juliana Wdowiszewskiego (architekta miejskiego z Sanoka), zorganizowano pierwszą krajową kolonię leczniczą dla dzieci, rozpoczęto budowę murowanej kaplicy oraz drewnianego budynku tzw. Dworca Gościnnego (spalonego podczas II wojny światowej) wg projektów Stanisława Eliasza Radzikowskiego, ówczesnego dyrektora zakładu.

W 1894 r. zakład przeszedł na własność Jana Potockiego, najstarszego syna Stanisława i Anny Potockich. Jego staraniom zawdzięcza Rymanów dalszy rozwój: zbudowano nowe mosty (m.in. drewniany wiszący most nad rzeczką Tabor wg proj. inż. Ibiańskiego w 1896 r.), urządzono nowy park zdrojowy, wzniesiono kolejne pensjonaty i wille (m.in. willa „Leliwa”, w której w 1903 r. przebywał Stanisław Wyspiański). Na pocz. XX w. postępowała rozbudowa przestrzenna uzdrowiska, ale w 1912 r. pożar zniszczył prawie całą jego prawobrzeżną część. Szybko przystąpiono do odbudowy, którą przerwał wybuch I wojny światowej (wszystkie urządzenia zdrojowe uruchomiono ponownie dopiero w 1926 r.). W okresie międzywojennym powstało wiele nowych willi prywatnych. W 1937 r. kierownictwo uzdrowiska przejął syn Jana Potockiego – Ignacy Potocki. W czasie II wojny światowej rymanowskie uzdrowisko zostało w znacznym stopniu zrujnowane: większość budynków była zdewastowana, a park zdrojowy zniszczony.

Spośród zachowanej zabudowy uzdrowiska Rymanów wyróżnia się XIX-wieczna drewniana willa „Dom pod Matką Boską”. Duży dwukondygnacyjny budynek wzniesiono w konstrukcji zrębowej, ściany oszalowano deskami. Bryłę i elewacje budowli urozmaicono ryzalitami zakończonymi szczytami, werandami, gankiem na piętrze oraz usytuowaną w narożniku trójkondygnacyjną wieżą z oszkloną galeryjką w zwieńczeniu. Ze starej XIX-wiecznej zabudowy Rymanowa-Zdroju zachowały się ponadto m.in. następujące drewniane wille: „Opatrzność”, „Gołąbek”, „Zofia”, „Pogoń”, „Leliwa”.

Większość dawnych obiektów zdrojowych to budynki drewniane, wzniesione w konstrukcji zrębowej, najczęściej dwukondygnacyjne, z dwutraktowym układem wnętrza. Elewacje zewnętrzne szalowane deskami. Bryły obiektów często wzbogacone są ryzalitami, a elewacje – galeryjkami, werandami, gankami. Architektura ta wzorowała się i kształtowała pod wpływem stylu tyrolskiego, podobnie jak w innych uzdrowiskach Galicji w XIX w.