ULUCZ

Cerkiew greckokatolicka pw. Wniebowstąpienia Pańskiego (pierwotnie klasztorna)

 

 WIADOMOŚCI PRAKTYCZNE

Ulucz,
gmina Dydnia

GPS
49° 40.401’ N, 22° 16.682’ E

Adres/wskazówki dojazdu
Jadąc od strony Mrzygłodu, mijamy most na Sanie w Dobrej i po ok. 4 km dojeżdżamy do celu.
Można też dojechać od strony Dynowa, przeprawiając się przez rzekę promem w Krzemiennej. Po 7,5 km, mijając Jabłonicę Ruską, dojedziemy do Ulucza. Cerkiew stoi na wzgórzu. Dojście stromym stokiem zajmuje ok. 5–7 min. Cerkiew można zwiedzać w środku. Kluczami do cerkwi dysponuje p. Dorota Demkowicz (zam. Ulucz 16 – pierwszy dom po prawej stronie, jadąc od Dobrej).

Kontakt
www.ulucz.pl

TII-Ulucz

Cer­kiew wznie­sio­no na szczy­cie wy­so­kie­go, za­le­sio­ne­go wzgó­rza, opa­da­ją­ce­go od stro­ny po­łu­dnio­wej ku do­li­nie Sanu. Obiekt uzna­wa­ny był po­wszech­nie za jed­ną z naj­star­szych drew­nia­nych cer­kwi na te­re­nie Pol­ski i da­to­wa­ny na pocz. XVI w. (tak wcze­sna da­ta­cja cer­kwi nie by­ła udo­ku­men­to­wa­na, lecz ce­chy sty­li­stycz­no­-kon­struk­cyj­ne czy­ni­ły ją praw­do­po­dob­ną). Wy­ni­ki ba­dań den­dro­chro­no­lo­gicz­nych bu­dul­ca cer­kwi wska­za­ły, że świą­ty­nia zo­sta­ła wy­bu­do­wa­na w 1659 r., jed­nak wg nie­któ­rych ba­da­czy nie roz­strzy­ga­ją one kwe­stii da­to­wa­nia w spo­sób de­fi­ni­tyw­ny. Nie­za­leż­nie od tego, czy dal­sze ba­da­nia po­twier­dzą wy­ni­ki ana­li­zy den­dro­chro­no­lo­gicz­nej bądź do­pusz­czą moż­li­wość wznie­sie­nia bu­dow­li we wcze­śniej­szym okre­sie, nie zmie­ni to war­to­ści i ran­gi za­byt­ku. Ba­zy­liań­ska świą­ty­nia po­zo­sta­nie jed­ną z nie­wie­lu za­cho­wa­nych drew­nia­nych cer­kwi, kształ­tu­ją­cych na­sze wy­obra­że­nie o naj­daw­niej­szym bu­dow­nic­twie sa­kral­nym.

Roz­le­gły te­ren przy­cer­kiew­ny ota­cza­ją czy­tel­ne po­zo­sta­ło­ści ob­wa­ro­wań w po­sta­ci po­dwój­ne­go muru ka­mien­ne­go, w któ­rym znaj­do­wa­ła się fur­ta i bra­ma (flan­ko­wa­ne basz­ta­mi). Pier­wot­nie cer­kiew wcho­dzi­ła w skład mo­na­sty­ru ba­zy­liań­skie­go. Ba­zy­lia­nie opu­ści­li mo­na­styr w 1744 r., jed­nak świą­ty­nia po­zo­sta­ła ośrod­kiem ru­chu piel­grzym­ko­we­go do ostat­niej woj­ny. Po wy­sie­dle­niu lud­no­ści ukra­iń­skiej cer­kiew po­zo­sta­wa­ła opusz­czo­na. Grun­tow­ny re­mont za­byt­ku prze­pro­wa­dzo­no w la­tach 1961–69. Obec­nie obiekt sta­no­wi fi­lię Mu­zeum Bu­dow­nic­twa Lu­do­we­go w Sa­no­ku.

Świą­ty­nia jest orien­to­wa­na, trój­dziel­na, z pro­the­sis i dia­ko­ni­ko­nem przy sank­tu­arium. Ścia­ny kon­struk­cji zrę­bo­wej na pod­mu­ro­wa­niu z ka­mie­nia, zwę­gło­wa­nia na za­mek z kry­tym czo­pem, z po­zo­sta­wie­niem ostat­ków w niż­szej par­tii zrę­bu ścian (po­ni­żej przy­da­chu). Sank­tu­arium za­mknię­te jest trój­bocz­nie. Dach nad sank­tu­arium ka­le­ni­co­wy, pię­cio­po­ła­cio­wy, po­wta­rza­ją­cy kształt skle­pie­nia. Pół­noc­na i po­łu­dnio­wa jego po­łać prze­dłu­żo­na, kry­ją­ca skle­pie­nie nad pro­the­sis i dia­ko­ni­ko­nem. Nawa na pla­nie zbli­żo­nym do kwa­dra­tu na­kry­ta ośmio­po­lo­wą ko­pu­łą zrę­bo­wą bez tam­bu­ru, w szczy­to­wej par­tii ścię­tą i za­ło­żo­ną stro­pem, z krzy­żo­wym stę­że­niem sta­no­wią­cym pod­sta­wę kon­struk­cji sy­gna­tur­ki wień­czą­cej ośmio­po­ła­cio­wy dach w for­mie ko­pu­ły. W gór­nej par­tii zrę­bu ścian nawy po­dwój­ny ze­wnętrz­ny oczep, osło­nię­ty zdwo­jo­nym dasz­kiem oka­po­wym z ko­sza­mi. Ba­bi­niec na pla­nie pro­sto­ką­ta na­kry­ty jest zrę­bo­wym skle­pie­niem ko­leb­ko­wym. Dach po­nad ba­biń­cem sio­dło­wy, kry­ją­cy pod­cie­nie na słu­pach w za­chod­niej ele­wa­cji cer­kwi. Jego pół­noc­na i po­łu­dnio­wa po­łać znaj­du­je kon­ty­nu­ację w przy­da­chu, obej­mu­ją­cym pół­noc­ną i po­łu­dnio­wą ścia­nę nawy, któ­ry na­stęp­nie łą­czy się z po­ła­cia­mi da­cho­wy­mi sank­tu­arium nad pro­the­sis i dia­ko­ni­ko­nem. Przy­dach wspar­ty jest na ry­siach i słu­pach z mie­czo­wa­niem. Wszyst­kie po­ła­cie da­cho­we i ścia­ny cer­kwi po­wy­żej przy­da­chu po­szy­te gon­tem. Daw­ny wy­gląd za­cho­wa­ła ścia­na iko­no­sta­so­wa z tem­plo­nem i gór­nym prze­świ­tem.

Najstarsze zachowane wyposażenie cerkwi pochodzi z II poł. XVII w. Wielostrefowy ikonostas (obecnie w MBL w Sanoku) wykonany został w dwóch etapach w II poł. XVII w. Starsza, zasadnicza część ikonostasu, jest dziełem Ioana Hyrowskiego, wykonanym po 1660 r. Stefan Dzengałowicz w 1682 r. uzupełnił ikonostas obrazami apostołów oraz kartuszami z wizerunkami proroków.

We wnętrzu nawy cerkwi na jej północnej ścianie oraz płn.-zach. i płn.-wsch. pendentywie zachowała się figuralna polichromia ścienna. Głównym tematem zrealizowanym w monumentalnym malarstwie jest Męka Pańska. U podstawy obrazu Ukrzyżowania czytelny fragment inskrypcji fundacyjnej. Autorem lub głównym współautorem polichromii jest Stefan Dzengałowicz, przebywający w Uluczu w latach 1682–83.