BYSTRE

Dawna greckokatolicka cerkiew filialna pw. św. Michała Archanioła

 

 WIADOMOŚCI PRAKTYCZNE

Bystre,
gmina Czarna

GPS
49° 18.973’ N, 22° 43.429’ E

Adres/wskazówki dojazdu
Jadąc z Czarnej Górnej w stronę Lutowisk, z drogi nr 896 skręcamy w lewo na Bystre i Michniowiec. Po ok. 6 km znów skręcamy w lewo i po ok. 1,5 km dojeżdżamy do celu. Zwiedzanie wnętrza trzeba uzgodnić z p. Bogdanem Augustynem, tel. 607 089 740.

TIII-Bystre

Cerkiew wybudowano w 1902 r. Jej projektantem (a także niemal bliźniaczych, nieistniejących już świątyń w pobliskim Lipiu oraz w Lutowiskach) był prawdopodobnie lwowski architekt Wasyl Nahirny – autor ok. 200 murowanych i drewnianych cerkwi. W roku 1927 przeprowadzono remont prezbiterium oraz odnowiono ikonostas, a w 1939 r. postawiono obok cerkwi murowaną dzwonnicę bramną. Odkąd w 1951 r. wysiedlono dawnych mieszkańców, zespół cerkiewny pozostawał bez opieki, co było przyczyną procesu dewastacji i kradzieży elementów wyposażenia. Dopiero w 1962 r. pozostałości wyposażenia zostały przewiezione do Składnicy Ikon przy Muzeum-Zamku w Łańcucie. W 1993 r. remont zabezpieczający cerkwi i pełen remont dzwonnicy przeprowadziło Towarzystwo Opieki nad Zabytkami w Michniowcu, które obecnie użytkuje obiekty i utrzymuje we wnętrzu cerkwi ciekawą ekspozycję muzealną.

Cerkiew jest orientowana, usytuowana w centrum wsi, w dolince potoku Bystry. Obok cerkwi znajduje się murowana dzwonnica.

Budowla konstrukcji zrębowej na podmurówce z kamienia łamanego. Ściany w dolnej kondygnacji zwęgłowane na obłap z ostatkami przechodzącymi w rysie podtrzymujące płatwie opasania (daszku okapowego). Powyżej opasania ściany zwęgłowane na jaskółczy ogon, z obciętymi ostatkami.

Świątynia wzniesiona na planie krzyża greckiego o skróconych ramionach tworzących transept (kryłosy). Sanktuarium, nawa i babiniec na rzucie kwadratów, ramiona transeptu prostokątne. Sanktuarium i ramiona transeptu zamknięte trójbocznie. Po obu stronach sanktuarium niewielkie zakrystie.

Nad sanktuarium, nawą i babińcem potężne kopuły na wysokich ośmiobocznych tamburach o nieznacznie zróżnicowanej wysokości (najwyższy nad nawą). Tambury wyrastają z dachów siodłowych, opadających nad prezbiterium i ramionami transeptu pięcioma połaciami, nad babińcem – trzema. Kopuły oraz dachy nad ramionami transeptu zwieńczone ślepymi latarniami z hełmami i krzyżami. Na wysokości ok. 2,5 m budynek obiega wokół szerokie opasanie wsparte na ozdobnie wyciętych krzyżujących się rysiach. Opasanie nad wejściem od zachodu przełamuje się w formie trójkątnego szczytu, akcentując w ten sposób główne wejście do cerkwi. Wszystkie dachy kryte blachą. Powyżej opasania ściany szalowane pionowo z listwowaniem, z wycinanym fryzem arkadkowym.

We wnętrzu nad sanktuarium, nawą i babińcem ośmioboczne kopuły zrębowe na pendentywach. Sanktuarium, nawa, ramiona transeptu i babiniec wyodrębnione w przestrzeni wnętrza arkadami o łukach odcinkowych. W ramionach transeptu sufity płaskie z szerokimi fasetami. W zakrystiach stropy płaskie. Ostatki zrębów w nawie oszalowane deskami w formie pilastrów. Chór muzyczny o prostym parapecie, z balustradą z wycinanych ażurowo desek, nadwieszony na rysiach, obiega babiniec, nawę oraz zachodnie ściany ramion transeptu. Pierwotne wyposażenie zdewastowane.

Świątynia w Bystrem reprezentuje tzw. styl narodowy w drewnianej architekturze cerkiewnej i jest przykładem wariantu budowli krzyżowej z trzema kopułami umieszczonymi na jej osi wzdłużnej.