ŚWIĄTKOWA WIELKA

Dawna greckokatolicka cerkiew filialna pw. św. Michała Archanioła,
obecnie rzymskokatolicki kościół filialny

 

WIADOMOŚCI PRAKTYCZNE

Świątkowa Wielka,
gmina Krepmna

GPS
49° 31,411’ N, 21° 26,025’ E

Adres/wskazówki dojazdu
Jadąc drogą nr 992 od Krempnej, za mostem na Wisłoce w Świątkowej Małej skręcamy w prawo i po ok. 1,5 km dojeżdżamy do centrum wsi. Po lewej stronie drogi stoi cerkiew (obecnie kościół filialny parafii rzym.-kat. w Desznicy).

Klucze do cerkwi w domu nr 27 oddalonym ok. 300 m.

Msze św.
w co drugą niedzielę o 9.00
(na przemian ze świątynią
w Świątkowej Małej).

TIV-Swiatkowa Wielka

Cerkiew wzniesiona (lub prze­budo­wana) w 1757 r. (o czym świa­dczy in­skryp­cja na nad­pro­żu por­ta­lu za­chodniego). Remontowana w 1796 r. W latach 1826–28 przeprowadzono kolejny remont, w trakcie którego być może dobudowano wieżę i odnowiono wnętrze. Dzwon­nica jest two­rem niewąt­pliwie późniejszym. Przy budowie dzwon­nicy pod­wyższono ba­bi­niec (o 6 wień­ców). Po 1833 r. do­bu­do­wano do prez­biterium za­krystię. Świą­ty­nię od­nowiono w 1914 r. W latach 1947–86 nie­użytkowana, do­raźnie za­bezpie­czana przed zniszcze­niem. W tra­kcie re­montu w 1959 r. dolną część zbutwiałych słupów wie­ży obcięto na wy­sokości ok. 1 m i zastąpiono betonowymi co­koła­mi. W 1967 r. pod­czas wstępnych ba­dań archi­tektonicznych za­bytku odnaleziono fra­gmenty por­talu, w tym nadproże z datą 1757.

Cerkiew orientowana, usytuowana w centrum wsi, w oddaleniu od zabudowy mieszkalnej, po południowej stronie drogi Świątkowa – Świerzowa Ruska. Ogrodzona drewnianym płotem. W obrębie ogrodzenia, na osi cerkwi od zachodu, drewniana bramka.

Budowla trójdzielna, na kamiennej podmurówce osłoniętej gontowym fartuchem. Ściany konstrukcji zrębowej o zbieżnym nachyleniu. Babiniec ujmuje izbicowa wieża konstrukcji słupowej również o zbieżnych ścianach, wokół wieży zachata. Sanktuarium, nawa i wieża oraz babiniec pod wieżą mają plany zbliżone do kwadratu, zakrystia przy sanktuarium od strony północnej – prostokąta. Sanktuarium i babiniec znacznie węższe od nawy, a wieża zbliżonej szerokości jak nawa. Poszczególne człony cerkwi wyróżniają się wysokością i odrębnym dachem. Dominującym elementem jest szeroka i wysoka wieża kryta stosunkowo niskim dachem brogowym, z baniastym hełmem z pseudolatarnią. Dachy nad sanktuarium i nawą w formie uskokowych brogowych kopuł zwieńczonych baniastymi wieżyczkami sygnaturkowymi z pseudolatarniami, nad zakrystią dach brogowy. Ściany obite gontem, z wyjątkiem zahaty, sanktuarium i zakrystii. Dachy i zwieńczenia kryte blachą i częściowo gontem. Gzymsy podokapowe wydatne, profilowane. Na gzymsach widoczne ślady kolorowej farby, będącej pozostałością po dawnej dekoracji świątyni. Izbica ozdobiona deskowaniem przyciętym w kształcie tralek, w górnej partii deskowy fryz arkadkowy.

Wewnątrz nawa i sanktuarium nakryte ostrosłupowymi czteropołaciowymi zrębowymi kopułami o dwóch załomach. Chór muzyczny w babińcu nadwieszony, przedłużony jest bocznymi galeriami wchodzącymi w przestrzeń nawy. Wnętrze zdobi polichromia z II poł. XVIII w., pokrywająca ściany, kopuły oraz strop babińca.

Bar­dzo bo­gate jest wy­posa­żenie cerkwi, na które składają się m.in.: iko­no­stas z I poł. w. XIX w., późno­baro­kowy ołtarz główny z XVIII w., barokowy proskomidinik z XVII w., ro­kokowy ołtarz bo­czny, baro­kowa kropielnica kamienna z XVII w., obr­azy – kom­plet ikon ba­roko­wych z XVII w., wśród których m.in. ikona z cyklu pasyjnego z przedstawieniem Ukrzyż­owania oraz oca­lały frag­ment ikony z przed­sta­wie­niem Są­du Osta­tecz­nego, mensa ołta­rzowa zbi­ta z obrazów po­cho­dzących ze sta­rego iko­no­stasu.

Cerkiew należy do budowli sakralnych charakterystycznych dla zachodniej Łemkowszczyzny. W jej kompozycji przestrzennej wyraźnie widoczna jest konstrukcyjna niezależność zasadniczej zrębowej bryły świątyni i słupowej wieży ponad babińcem.