CMOLAS

Kościół filialny (dawny szpitalny) pw. Przemienienia Pańskiego

 

WIADOMOŚCI PRAKTYCZNE

Cmolas,
gmina Cmolas

GPS
50° 17’ 43,58” N, 21° 44’ 19,57” E

Adres/wskazówki dojazdu
Jadąc od strony Nowej Dęby, w Cmolasie na głównym skrzyżowaniu skręcamy z drogi krajowej nr 9 w prawo na drogą prowadzącą przez wieś. Po 400 m dojeżdżamy przed kościół (252a).

Kontakt
tel. 17 283 77 04

Msze św.
w pierwsze soboty miesiąca o godz. 11.00, w trzecią niedzielę miesiąca o 17.00.

TIX-Cmolas

Powstanie kościoła szpitalnego (pierwotnie kaplicy) w Cmolasie związane jest z historią objawienia z 1585 r. Fundatorem kaplicy i szpitala był w 1646 r. ks. Wojciech Borowiusz, pochodzący z Cmolasu doktor teologii, profesor Akademii Krakowskiej i prepozyt kolegiaty św. Floriana na Kleparzu pod Krakowem. Obecny kościół zbudowany został (prawdopodobnie od nowa) w 1674 r. i w tym samym roku poświęcony przez bp. Mikołaja Oborskiego. Z opisu wizytacyjnego dowiadujemy się, że istniała w owym czasie wieża i soboty, a we wnętrzu trzy ołtarze. Już wówczas słynął łaskami znajdujący się w kościele obraz Przemienienie Pańskie na górze Tabor (pochodzący z ok. poł. XVII w.), uznany w 1817 r. za cudowny. W 1735 r. kościółek został gruntownie odnowiony dzięki staraniom Pawła Sanguszki (prawdopodobnie przebudowano wtedy wieżę, dodano dwa przedsionki, a wnętrze ozdobiono polichromią). W końcu XIX  w. obiekt gruntownie odnowiono, a przed 1900 r. dawną polichromię we wnętrzu pokryto szalunkiem i nowymi malowidłami. W latach 1957–61 w sąsiedztwie drewnianego kościółka wybudowano nową murowaną świątynię. W 1992 r. kościół przeniesiono na miejsce dawnego drewnianego kościoła parafialnego w Cmolasie (translokowanego w 1979 r. do Poręb Dymarskich). W 1992 r. odsłonięto polichromię (datowaną na 1735 r.), a w 1994 r. zakończono jej konserwację.

Kościół stoi obecnie w centrum wsi, na miejscu dawnego drewnianego kościoła parafialnego. Plac kościelny otoczony jest murem z dwiema bramami. Na przykościelnym terenie pozostały ślady po dawnym kościele parafialnym: relikty fundamentów i podwalin oraz krypta grobowa.

Kościół jest orientowany, konstrukcji zrębowej, z wieżą konstrukcji słupowo-ramowej. Ściany poszyte są gontem, zaś wieża i soboty oszalowane deskami w układzie pionowym.

Prezbiterium wzniesione na rzucie prostokąta zamkniętego od wschodu trójbocznie. Przylega do niego od północy prostokątna zakrystia. Nawa szersza od prezbiterium ma rzut zbliżony do kwadratu. Od zachodu do nawy przylega wieża na rzucie kwadratu. Wieża flankowana jest sobotami, które występują też wzdłuż północnej ściany nawy.

Prezbiterium i nawa o równej wysokości ścian nakryte są wysokim dwuspadowym, jednokalenicowym dachem, od wschodu opadającym trzema połaciami. Północna połać dachu nad prezbiterium przedłużona nad zakrystię. Soboty nakryte dachami pulpitowymi. Sześcioboczna wieżyczka na sygnaturkę pod niską iglicą. Wieża nakryta jest wielobocznym hełmem ostrosłupowym, dołem poszytym gontem, w górnej części pobitym blachą.

Wnętrze nakryte stropem płaskim, w nawie z zaskrzynieniami. Ściana tęczowa o wykroju prostokątnym z belką tęczową, na której barokowy krucyfiks z XVII w. Na nadprożu wejścia zachodniego zachował się napis dotyczący budowy kościoła oraz data jego konsekracji – „1674”. Ściany i strop dekorowane polichromią z ok. 1735 r. Są to późnobarokowe malowidła figuralno-ornamentalne z iluzjonistycznymi podziałami architektonicznymi.

Wyposażenie pochodzi głównie z II poł. XVII w., wzbogacone elementami z ok. 1735 r., tj. z okresu restauracji świątyni. Na wyposażenie składają się m.in.: barokowy ołtarz główny z II poł. XVII w. (pierwotnie w polu głównym ołtarza znajdował się słynący łaskami obraz Przemienienie na górze Tabor (obecnie w nowym kościele parafialnym), dwa ołtarze boczne przy tęczy (prawdopodobnie z II poł. XVII w., uzupełnione w 1735 r.), portret ks. Wojciecha Borowiusza z 1646 r. (z dodaną w 1735 r. sceną legendarnego widzenia opatrzoną inskrypcją).

Kościół nawiązuje w układzie przestrzennym i rozwiązaniach konstrukcyjnych do tradycji średniowiecznej, uległ jednak w pewnym stopniu powierzchownej barokizacji.