KRUHEL WIELKI

Zespół cerkiewny – cerkiew greckokatolicka pw. Wniebowstąpienia Pańskiego

 

WIADOMOŚCI PRAKTYCZNE

Kruhel Wielki,
gmina Przemyśl

GPS
49° 45.4918’ N, 22° 43.5641’ E

Adres/wskazówki dojazdu
Jadąc ul. Sanocką w stronę Krasiczyna, skręcamy w lewo w ul. Witoszyńską, później pnąc się w górę przez ok. 700 m ul. Kruhel Wielki, docieramy do celu. Cerkiew stoi po prawej stronie, ok. 100 m od drogi.

Msze św.
w niedziele i święta o 11.00.

 

TV-Kruhel Wielki

Cerkiew wybudowano przed 1630  r. Na podstawie badań architektonicznych wiemy, że ówczesna budowla była bardzo podobna do dzisiejszej. Przy cerkwi w XVIII  w. wzniesiono drewnianą dzwonnicę. Cerkiew przebudowano w 1884  r., podwyższając nieco zrąb ścian, likwidując przydach, wycinając wewnętrzne przegrody i dodatkowe otwory okienne. Wnętrze ozdobiono polichromią ścienną. Opuszczona po 1947  r. cerkiew popadła w ruinę. Gruntownie odremontowana w latach 1997–2000. Obecnie jest własnością greckokatolickiej parafii archikatedralnej w Przemyślu.

Zespół cerkiewny otoczony starodrzewem usytuowany jest w górnej części wioski, na opadającym w dolinę Sanu zboczu góry Lipnik. Obok świątyni od południowego zachodu drewniana dzwonnica konstrukcji słupowej. Całość przyległego terenu zajmuje cmentarz.

Cerkiew orientowana, konstrukcji zrębowej, trójdzielna, z prothesis przy sanktuarium. Belki zrębu ścian z drewna iglastego, łączone na 2/3 wysokości ścian (pierwotna wysokość budynku) na jaskółczy ogon z krytym czopem, w górnej partii na obłap. Pełna pierwotnie ściana ikonostasowa przecięta w dolnej partii. Wtórnie poszerzone przejście z babińca do nawy. Ściany zbieżne. Nawa nakryta ostrosłupową, czteropołaciową, zrębową kopułą; w sanktuarium i babińcu zrębowe kolebki, w prothesis strop deskowy. Dachy: nad nawą brogowy,nad sanktuarium i babińcem trójspadowe,nad prothesis pulpitowy. Ściany i połacie dachowe poszyte gontem. W ich szczytach blaszane banie, na nich żelazne kute krzyże. Plan cerkwi oparty na osiowym zestawieniu trzech kwadratów (nawa większa od zbliżonych rozmiarami sanktuarium i babińca). Od północy przy sanktuarium krótsze prothesis. W bryle cerkwi dominantę stanowi wyższy masyw nawowy. Liczne ślady w detalu architektonicznym świadczące o podwyższeniu całego budynku w trakcie przebudowy (1884  r.), przy zachowaniu wcześniejszego rozplanowania i architektonicznej kompozycji bryły.

W świątyni nie zachowały się elementy pierwotnego wyposażenia. Część przewieziono do Działu Sztuki Cerkiewnej Muzeum-Zamku w Łańcucie. Reszta została skradziona lub uległa zniszczeniu. Na płn. ścianie nawy oraz kopule pozostałości po XIX-wiecznej polichromii.

Dzwonnica, drewniana, słupowa, na planie kwadratu, o ścianach zbieżnych, pod dachem brogowym poszytym gontem. Ściany deskowane pionowo.

XIX-wieczna przebudowa cerkwi nie zniekształciła w zasadniczy sposób archaicznej formy świątyni, która pozostaje jednym z najcenniejszych zabytków drewnianej architektury cerkiewnej na terenie kraju, kształtującym nasze wyobrażenie o tym, jak wyglądały drewniane ukraińskie cerkwie budowane na długo przed XVII  w. i okresem, kiedy poszczególne regiony wykształciły właściwe sobie formy budownictwa sakralnego.