BORCHÓW

Dawna greckokatolicka cerkiew filialna pw. Niepokalanego Poczęcia NMP,
obecnie rzymskokatolicka kaplica filialna pw. Niepokalanego Poczęcia NMP

 

WIADOMOŚCI PRAKTYCZNE

Borchów,
gmina Oleszyce

GPS
50° 09’ 05’’ N, 23° 02’ 55’’ E

Kontakt
Świątynię można zwiedzić po uzgodnieniu z p. Władysławem Jamińskim (tel. 16 631 50 32).

Msze św.
w cerkwi, pełniącej obecnie funkcję kościoła filialnego parafii w Oleszycach, odbywają się w niedziele i święta o 11.30.

 

TVI-Borchów

 

Cerkiew wzniesiona w 1781 r. Powstała z fundacji miejscowego parocha ks. Daniela Czerlunczakiewicza przy pomocy parafian. Świątynia była kilkakrotnie odnawiana (przed 1838, 1845 r.). W 1882 r. wnętrze pokryto polichromią wykonaną przez nieznanego bliżej malarza z rodziny Manastyrskich. Na przeł. XIX i XX w. podmurowano budowlę oraz podwyższono babiniec. W I ćw. XX w. do sanktuarium zakrystię, a do babińca dobudowano przeszklony ganek. W 1937 r. rozebrano drewnianą dzwonnicę i postawiono nową murowaną dzwonnicę-bramę. Po II wojnie obiekt do końca lat 60. XX w. nie był użytkowany. W tym czasie stan techniczny cerkwi znacznie się pogorszył. Wnętrze zostało częściowo zdewastowane, wyposażenie zabezpieczono w Wojewódzkiej Składnicy Zabytków w Łańcucie. W 1971 r. przywrócono budowli funkcje sakralne.

Zespół sakralny – złożony z orientowanej cerkwi, dzwonnicy-bramy i niewielkiego cmentarza – usytuowany jest na skraju zabudowy wiejskiej, przy głównej drodze. Na cmentarzu przycerkiewnym zachowały się nagrobki kamienne z warsztatów bruśnieńskich (XIX–XX w.).

Budowla konstrukcji zrębowej, posadowiona na kamiennej podmurówce. Posiada plan trójdzielny. Nawa jest kwadratowa, szersza i wyższa od pozostałych pomieszczeń. Przylegające od wschodu sanktuarium z niewielką zakrystią od północy zostało zamknięte trójbocznie. Do babińca od zachodu dobudowany przedsionek. Nawa przykryta czteropolową kopułą zrębową z jednym załamaniem i latarnią. Druga, nisko osadzona kopuła zrębowa z jednym załamaniem występuje nad sanktuarium (ma ośmioboczny rzut, w obrębie którego od wewnątrz wydzielone są dwa pendentywy). Pierwotnie istniało również trzecie przekrycie kopułowe wieńczące babiniec. Po przebudowie tej części cerkwi kopuła zastąpiona została pozornym sklepieniem kolebkowym o łuku odcinkowym. Zewnątrz wokół cerkwi obiega wydatne zadaszenie, wsparte na rysiach. Zręby głównych pomieszczeń zwieńczone drewnianymi gzymsami o ozdobnych profilach. Nad kopułą nawy duża ośmioboczna latarnia, zwieńczona baniastym hełmem, makowicą i żelaznym krzyżem. Mniejsze makowice nasadzone są również na końce kalenic dachów nad bocznymi pomieszczeniami.

Wewnątrz babiniec niemal całkowicie otwarty do nawy szerokim i wysokim prześwitem zamkniętym łukiem odcinkowym. Ściany wewnątrz pokryte boazerią. Pierwotne wyposażenie zabezpieczono w zbiorach muzealnych Muzeum-Zamku w Łańcucie.

Świątynia reprezentuje tradycyjny układ przestrzenny z późniejszymi modyfikacjami planu (zakrystia i przedsionek) i bryły (zniwelowanie trzeciej kopuły nad babińcem). Przez zniesienie przegrody między babińcem a nawą uzyskano również ujednolicenie przestrzeni wewnętrznej, co odpowiadało nowym prądom w cerkiewnej architekturze drewnianej XIX w.