ŁUKAWIEC

Dawna greckokatolicka cerkiew filialna pw. św. Dymitra Męczennika,
obecnie nieużytkowana

 

WIADOMOŚCI PRAKTYCZNE

Łukawiec,
gmina Wielkie Oczy

GPS
50° 04 40’ N, 23° 07 01’ E

Adres/wskazówki dojazdu
Z Lubaczowa jedziemy przez Opakę. Po ok. 12 km dojeżdżamy do celu. Cerkiew (obecnie nieużytkowana) usytuowana jest w środkowej części wsi.

 

TVI-Lukawiec1

Świątynia wzniesiona w 1701 r. z fundacji gromady wiejskiej. Data powstania cerkwi uwieczniona jest na odnalezionej belce nadproża pierwotnego portalu wejściowego. W 1753 r. została gruntownie odnowiona. Zasadniczą przebudowę świątyni przedsięwzięto w 1923 r. z funduszy parafian. Na miejscu wcześniejszego postawiono wówczas znacznie większy babiniec z przedsionkiem, a do sanktuarium dobudowano zakrystię. W poł. lat 40. XX w. wnętrze pokryto polichromią. Po II wojnie cerkiew straciła swą funkcję. Początkowo służyła do celów katechetycznych miejscowej parafii rzymskokatolickiej. W poł. lat 60. przejęta na rzecz Skarbu Państwa, zaczęła być wykorzystywana na magazyn nawozów. W 1987 r. budowlę poważnie uszkodził pożar. Prace remontowe z odtworzeniem pierwotnego wyglądu części zachodniej przeprowadził w latach 1990–94 Społeczny Komitet Opieki nad Zabytkami Sztuki Cerkiewnej TOnZ w Warszawie.

Cerkiew w Łukawcu usytuowana jest w środkowej części wsi, na północnej krawędzi podmokłej doliny Potoku Łukawieckiego, przy głównej drodze wiejskiej. Obecnie teren wokół świątyni otoczono drewnianym parkanem z niewielką bramką przeniesioną w 1994 r. z Kobylnicy Wołoskiej (XIX  w.). Teren przyświątynny otacza wieniec drzew, wśród których wyróżnia się kilkusetletni dąb.

Budowla konstrukcji zrębowej. Ze względu na podmokły teren posadowiona częściowo na peckach – wbitych w ziemię drewnianych palach. Ma plan trójdzielno-podłużny. W centrum układu występuje większa kwadratowa nawa z mniejszym babińcem od zachodu i sanktuarium zamkniętym trójbocznie od wschodu (przy tym ostatnim pomieszczeniu od północy wtórnie dobudowana niewielka zakrystia). Wszystkie główne pomieszczenia przekryte sklepieniami zrębowymi, nad nawą czworoboczna kopuła zrębowa z jednym załomem, zwieńczona baniastą makowicą. Sklepienia nad bocznymi pomieszczeniami nakryte dachami dwuspadowymi. Cerkiew ujęta jest charakterystycznym wąskim daszkiem (opasaniem), opartym obecnie na konsolkach, pierwotnie na rysiach. Dachy i ściany świątyni pokryte gontem. Poszczególne części cerkwi wieńczą baniaste makowice z żelaznymi krzyżami.

Wewnątrz zwraca uwagę zaprojektowany w czasie ostatniego remontu wykrój prześwitu między babińcem a nawą. Ma formę łuku półkolistego z krótkimi i niskimi ściankami w dolnej części. Wyposażenie cerkwi nie zachowało się. Kilka pojedynczych ikon znajduje się w zbiorach muzealnych (Muzeum-Zamek w Łańcucie).

Cerkiew należy do grupy tradycyjnych świątyń drewnianych Kościoła wschodniego. Jej układ przestrzenny – plan trójdzielny i jednokopułowa bryła – po ostatniej rekonstrukcji wyraźnie nawiązuje do najstarszych cerkwi drewnianych z XVI–XVII w. Szczególnie forma kopuły wzmocnionej systemem ściągów jest zredukowaną wersją systemów usztywniających kopułę, zachowanych w XVI-wiecznych cerkwiach drewnianych pogranicza polsko-ruskiego (Gorajec, Radruż, Potylicz – cerkiew Świętego Ducha).