WOLA WIELKA

Zespół cerkiewny – dawna greckokatolicka cerkiew filialna pw. Opieki NMP

 

WIADOMOŚCI PRAKTYCZNE

Wola Wielka,
gmina Narol

GPS
50° 18.562’ N, 23° 23.572’ E

Adres/wskazówki dojazdu
Jadąc z Narola przez Lipsko i Łukawicę, po 8 km dojeżdżamy do Woli Wielkiej. Cerkiew (obecnie nieużytkowana) stoi po prawej stronie drogi.

Kontakt
www.wirtualnyspacer.narol.pl

Konieczne wcześniejsze ustalenie terminu zwiedzania
(tel. 16 631 70 87,
w godz. 7.30–15.30).

 

TVI-Wola Wielka

Cerkiew wzniesiona w 1755 r. Wystawił ją wójt wsi Bazyli Szcziry przy pomocy włościan. Ok. 1844 r. do sanktuarium dobudowano niewielką zakrystię, a wewnątrz do zachodniej ściany nawy przystawiono chór śpiewaczy. Ponownej gruntownej przebudowy świątyni dokonano na pocz. lat 90. XIX w. Objęła ona głównie przekrycia. Czworoboczną kopułę zrębową znad nawy zastąpiono ośmiopołaciową kopułą sferyczną z latarnią. Na miejscu zrębowych przekryć w babińcu i sanktuarium wprowadzono pozorne sklepienia deskowe. W tym czasie powiększono także zakrystię. W 1893 r. wnętrze wypełniła polichromia wykonana przez malarza Joana Manastyrskiego. Po II wojnie cerkiew, mimo iż formalnie przejęta na rzecz Skarbu Państwa, zaczęła pełnić funkcję kaplicy rzymskokatolickiej. Od 1994 r. dawna cerkiew jest nieużytkowana. Opiekę nad świątynią sprawują mieszkańcy wsi przy pomocy Fundacji Pro Academia Narolense.

Zespół cerkiewny usytuowany jest w centrum wsi, na niskim wzniesieniu opadającym w dolinę niewielkiego potoku, dopływu Tanwi. Na północny zachód od świątyni przy furcie stoi dzwonnica pochodząca z czasów budowy cerkwi. Na cmentarzu przycerkiewnym zachowały się nagrobki z bruśnieńskich warsztatów kamieniarskich (XIX–XX  w.). Dawny cmentarz, założony na pocz. XX  w., zlokalizowany jest na wschód od świątyni, przy głównej drodze wiejskiej.

Budowla konstrukcji zrębowej, trójdzielna. Wszystkie trzy pomieszczenia są prostokątne, z nich nawa szersza i wyższa. Prostokątne i wydłużone sanktuarium zamknięte jest prosto. Na całej długości do jego ściany północnej przylega zakrystia. Nawa przekryta ośmiopołaciową kopułą na niskim tamburze z pendentywami, zwieńczona latarnią. W babińcu i sanktuarium pozorne sklepienie kolebkowe o łuku odcinkowym. Na belce nadproża portalu zachodniego wycięty napis fundacyjny po łacinie z datą 1755. Zewnątrz, z wyjątkiem dobudowanej zakrystii, cerkiew obiega wydatne zadaszenie, wsparte na rysiach. Zrąb pod zadaszeniem, a w babińcu i sanktuarium ponad nim – odsłonięty. Ściany nawy powyżej zadaszenia oszalowane deskami z olistwowaniem i arkadkowaniem oraz zwieńczone profilowanymi drewnianymi gzymsami.

Wewnątrz babiniec otwarty do nawy szerokim i niskim prześwitem zamkniętym łukiem wielolistnym. W ścianie między nawą a sanktuarium wycięta szeroka półkolista arkada. Ściany wewnątrz pomalowane obecnie farbą, która zakryła pierwotną polichromię. Wewnątrz zachowały się elementy wystroju cerkwi z XVIII–XIX i pocz. XX w. W nawie nad szerokim prześwitem do sanktuarium zawieszona jest górna część późnobarokowego przeźroczowego ikonostasu z pocz. XIX  w., zakupionego w 1902 r. w Łówczy. Przy wschodniej ścianie sanktuarium umieszczono architektoniczny jednoosiony ołtarz (pocz. XIX  w.). Elementy wyposażenia ruchomego cerkwi znajdują się także w zbiorach muzeów w Łańcucie i Lubaczowie.

Układ przestrzenny cerkwi w Woli Wielkiej należy do klasycznych przykładów drewnianej architektury cerkiewnej pogranicza polsko-ukraińskiego. Budowla ma typowy dla cerkwi ruskich plan trójdzielny z dominującą nawą i dwoma mniejszymi pomieszczeniami na osi podłużnej. Do charakterystycznych elementów należy również obiegające cerkiew zadaszenie, wsparte na rysiach.

XIX-wieczne przebudowy wyeliminowały pierwotną kopułę zrębową znad nawy, którą zastąpiła bardziej efektowna, ośmiopołaciowa. Nie zmieniło to jednak ogólnego charakteru budowli, która wraz z dzwonnicą tworzy jeden z najpiękniejszych cerkiewnych zespołów sakralnych na Wschodnim Roztoczu.