MARKOWA

Skansen (Muzeum Wsi Markowa)

 

WIADOMOŚCI PRAKTYCZNE

Markowa
gmina Markowa

Adres/wskazówki dojazdu
Z Łańcuta kierujemy siędrogą nr 881 na Kańczugę. Po 8 km na skrzyżowaniu z drogą lokalną Markowa – Gać skręcamy w prawo w kierunku skansenu w Markowej. Po przejechaniu 1 km skręcamy jeszcze raz w prawo i po 30 m dojeżdżamy do skansenu.

Kontakt
tel. 17 226 53 46, 603 386 102 www.markowa.art.pl

Godz. otwarcia
Muzeum Wsi Markowa (nr 1500) czynne jest od 1 IV do 30 XI w godz. 8.00–15.00, a w niedziele 13.00–18.00 (w poniedziałki nieczynne).

 

TVII-Markowa

W gminie Markowa zachowało się stosunkowo dużo drewnianych domów pochodzących z IV ćw. XIX i I ćw. XX  w. o charakterystycznej dla tego terenu konstrukcji przysłupowej, polegającej na dodatkowym wzmocnieniu budynku przez opięcie ścian zewnętrznych słupami usztywnionymi mieczami, które wspierają dach. Do typowych cech domów przysłupowych należy ich szerokofrontowość. Innym wyróżnikiem budownictwa drewnianego gminy Markowa było stosowanie dachu czterospadowego, krokwiowego, poszytego słomą. Charakterystyczne było też występowanie tradycyjnej dla Rzeszowiaków zagrody okólnej z tzw. oborą (rynkiem).

Reprezentatywne i najlepiej zachowane przykłady tego typu budownictwa znajdują się w skansenie w Markowej, zorganizowanym w latach 80. XX  w. z inicjatywy mieszkańców działających w Towarzystwie Przyjaciół Markowej. Zagrodę-muzeum w Markowej usytuowano we wschodniej części wsi, na północ od drogi łączącej Markową z Albigową. Teren skansenu otacza sztachetowy płot. Znajdują się tu następujące zabytki: zagroda kmieca, w skład której wchodzą: chałupa przysłupowa, stajnia przysłupowa z podcieniem wzdłużnym, stodoła z wozownią, sołek, studnia i pasieka oraz chałupa biedniacka, stajenka, a także wiatrak-koźlak. W ostatnich latach zagroda-muzeum w Markowej wzbogaciła się o kilka nowych obiektów: przeniesiono tu z Markowej Górnej drewniany budynek dawnej szkoły, zrekonstruowano kuźnię, postawiono kapliczkę przydrożną – charakterystyczny element krajobrazu kulturowego wsi. Poza budynkami w muzeum warte obejrzenia są oryginalne urządzenia i maszyny rolnicze, dawne wyposażenie gospodarstw domowych, warsztaty rzemieślnicze, meble oraz stroje ludowe.

Zagroda kmieca to typowe zabudowania bogatego chłopa z Markowej w II poł. XIX i w XX  w. Jest czworobocznie zamknięta: chałupa i stajnia ustawione są równolegle, a pomiędzy nimi znajduje się tzw. rynek, stanowiący niegdyś miejsce składowania obornika. Do charakterystycznych elementów zagrody należy ogródek kwiatowy przylegający do chałupy, ogrodzony niskim płotem plecionym z wierzbowych gałęzi. Jest to płot pleciony tzw. kiełbaskami.

Pochodzący z 1874  r. szerokofrontowy budynek wzniesiony został w konstrukcji przysłupowej na rzucie prostokąta. Ściany z obrabianych ręcznie bali pobielone wapnem. W zwęgłowaniach bale związane są na rybi ogon i na obłap, o znacznie wystających poza lico ścian ostatkach. Przy wszystkich ścianach w miejscach zwęgłowań ustawione są słupy z mieczami podtrzymujące konstrukcję dachu. Połączone są one z płatwiami za pomocą drewnianych tybli. Budynek kryty wysokim czterospadowym dachem poszytym schodkowo słomianą strzechą (kiczkami). Grzbiet dachu (kalenica, reg. „wilk”) zabezpieczony słomą i koźlinami. Wnętrze podzielone obszerną sienią na przestrzał, dwukwaterowe w części starszej – mieszkalno-gospodarczej, jednopomieszczeniowe – w części gospodarczej (dobudowanej).

Usytuowana w pobliżu stajnia z IV ćw. XIX  w. jest także konstrukcji przysłupowej, o balach związanych na rybi ogon i na obłap. Stajnia przykryta czterospadowym wysokim dachem poszytym schodkowo słomą ma szeroki frontowy wzdłużny okap wsparty na słupach. Podobnie jak chałupa kmieca jest to budynek na planie prostokąta, szerokofrontowy.

Na północ od zagrody kmiecej usytuowana jest stodoła z wozownią, pochodząca także z IV ćw. XIX  w. Stodoła jest szerokofrontowa, wzniesiona na rzucie prostokąta, dwusąsiekowa, z jednym przejezdnym boiskiem. Charakteryzuje się konstrukcją przysłupową o ścianach wypełnionych kładzionymi poziomo na styk deskami. Płatew, do której zaciosane są krokwie, połączono ze słupami za pomocą mieczy i krzyżaków. Poniżej okapu dachu, pomiędzy narożnymi słupami, wzdłuż ścian szczytowych zamocowane są rygle wzmacniające konstrukcję.

Do szczytu zachodniego dostawiona jest wozownia także konstrukcji przysłupowej, wypełnionej poziomo kładzionymi deskami. Wozownia ma odrzwia ciesielskiej roboty o dekoracyjnym opracowaniu. Dach stodoły czterospadowy, o schodkowym poszyciu słomą.

W płn.-wsch. części zagrody-muzeum znajdują się chałupa biedniacka i stajenka, pochodzące z 1905  r. Chałupa założona jest na rzucie prostokąta, szerokofrontowa, konstrukcji zrębowej, o belkach zrębu wiązanych w zwęgłowaniach na rybi ogon i na obłap. Przykryta jest czterospadowym dachem poszytym schodkowo słomą (kiczkami). Drewniana stajenka wybudowana w konstrukcji zrębowej to budynek na planie prostokąta, wąskofrontowy, jednopomieszczeniowy.

W płn.-zach. części skansenu usytuowany został wiatrak-koźlak. W okresie największego rozkwitu młynarstwa wiatrakowego (1920–40) czynnych było w Markowej ok. 50 wiatraków. Wiatrak ten, pochodzący z 1946  r., postawiony został w konstrukcji słupowo-szkieletowej, na planie zbliżonym do kwadratu. Ściany wiatraka szalowane pionowo deskami. Budynek przykryty dachem siodłowym z naczółkiem od strony skrzydeł i z daszkiem okapowym z przeciwnej strony. Pokrycie stanowi gont. Konstrukcja wiatraka wspiera się na tzw. koźle, który złożony jest z pionowego słupa wzmocnionego ukośnymi zastrzałami wspartymi na podwalinach i siodła. Na siodle spoczywają dwie poziome belki, które podtrzymują od dołu budynek. Pod stropem I kondygnacji biegnie tzw. belka mączna, połączona ze słupem kozła. Taka konstrukcja umożliwiała ustawianie budowli pod wiatr za pomocą sterownego drąga.

Poza opisanymi obiektami na terenie zagrody-muzeum znajdują się kierat i studnia z żurawiem – wykonane współcześnie (w latach 80. XX  w.) na wzór licznie tu niegdyś występujących tego typu urządzeń.