TRZCINICA

Kościół parafialny pw. św. Doroty

 

WIADOMOŚCI PRAKTYCZNE

Trzcinica,
gmina Jasło

GPS
49° 44,215’ N, 21° 24,433’ E

Adres/wskazówki dojazdu
Jadąc z Jasła w kierunku Nowego Sącza, w Trzcinicy na skrzyżowaniu skręcamy w prawo i jedziemy w górę wsi. Po ok. 500 m dojeżdżamy do celu. Udostępniony do zwiedzania kościół znajduje się po prawej stronie drogi (nr 103).

Kontakt
tel. 13 442 90 80
www.trzcinica.republika.pl

TVIII-Trzcinica

Data powstania kościoła w Trzcinicy nie została dotychczas bezsprzecznie ustalona. Początkowo czas budowy świątyni określany był na ok. poł. XVI  w. Następnie datowanie przesunięto na koniec XV w. Ostatnie badania wprawdzie nie przynoszą jednoznacznych rozstrzygnięć, jednak przesuwają czas jego powstania na okres nie wcześniejszy niż I ćw. XVI w.

Świątynia należy do typu konstrukcyjnego zrębowych kościołów drewnianych zwanego systemem więźbowo-zaskrzynieniowo-zaczepowym, z osobnymi daszkami pulpitowymi nad konstrukcją zaskrzynień, który przez długi czas uważany był za wcześniejszy. Zaczepy nawowe zachowały się w partiach strychowych kościoła. Ok. poł. XVI w. ozdobiony został renesansową polichromią. Pod koniec XVI w. do nawy dobudowano od zachodu wieżę-dzwonnicę. W I poł. XVII w. kościół ponownie ozdobiono polichromią.

Na pocz. XIX w. kościół był remontowany, m.in. do nawy od strony południowej dobudowano kaplicę Matki Bożej. Na pocz. XX w. przekształcono wieżę świątyni, likwidując izbicę, zmieniając hełm i podwieżowy podcień, zamalowano dekorację malarską, dachy pokryto blachą.

W ostatnich latach (począwszy od 1995  r.) przeprowadzono kompleksowe prace konserwatorskie przy architekturze kościoła wraz z rekonstrukcją jego pierwotnych form, jak też zakrojone na szeroką skalę prace przy wystroju i wyposażeniu świątyni.

Kościół w otoczeniu starodrzewu usytuowany jest po lewej stronie drogi Gorlice – Jasło. Na południowy zachód od świątyni wznosi się murowana dzwonnica.

Kościół orientowany, konstrukcji zrębowej, z wieżą konstrukcji słupowo-ramowej. Ściany i wieża poszyte gontem. Budowla trójdzielna, składa się z prezbiterium na rzucie wydłużonego prostokąta od wschodu zamkniętego trójbocznie, z przylegającą od północy zakrystią na rzucie prostokąta, oraz szerszego korpusu nawowego na rzucie zbliżonym do kwadratu. Do nawy od południa dostawiona prostokątna kaplica zamknięta trójbocznie. Od zachodu do korpusu przylega wieża.

Prezbiterium i nawa nakryte jednokalenicowym dachem dwuspadowym (od wschodu opadającym trzema połaciami) z niewielką wieżyczką na sygnaturkę zwieńczoną baniastym hełmem. Zakrystia, soboty oraz partie nad zaskrzynieniami nawy pod daszkami pulpitowymi. Wieża, otoczona dołem otwartymi, wspartymi na słupach z zastrzałami sobotami, ma pochyłe ściany poszyte gontem i zwieńczona jest pozorną izbicą o ścianach szalowanych pionowo deskami oraz ostrosłupowym hełmem. Pokrycie dachów stanowi gont. Pod okapem dachu występuje fryz zaczepowy. Zachowała się pierwotna więźba dachowa storczykowa, okna nawy i prezbiterium zamknięte łukiem tzw. oślego grzbietu oraz późnogotycki portal z prezbiterium do zakrystii (częściowo zrekonstruowany).

Wnętrze ze stropami płaskimi, w nawie z zaskrzynieniami, dekorowane polichromią renesansową i manierystyczną (dekoracje te odkryte zostały w latach 1994–97). Wg najnowszych badań przeprowadzonych przez P. Łopatkiewicza do najstarszych elementów dekoracji malarskiej należą: malowane zacheuszki z ok. poł. XVI w., kasetonowa dekoracja stropu zapewne z ok. 1600 r. Z najwcześniejszą fazą związane jest też monumentalne przedstawienie św. Krzysztofa na północnej ścianie nawy. Do elementów stylistycznie najpóźniejszych zaliczone zostały: kompozycja z Sądem Ostatecznym na północnej ścianie prezbiterium, figuralne kompozycje na ścianie tęczowej (postacie aniołów z Arma Christi) – zapewne z ok. 1648 r. Natomiast postacie dwunastu apostołów i Chrystus Salwator na parapecie chóru muzycznego datowane są na ok. poł. XVII w.

Na wyposażenie kościoła w Trzcinicy składają się m.in.: XVIII-wieczne ołtarze, ambona i chrzcielnica oraz przyścienny nagrobek Stanisława Jabłonowskiego z pocz. XIX w.

Przeprowadzone w ostatnich latach badania architektoniczne pozwoliły zaklasyfikować budowlę w Trzcinicy do najcenniejszych obiektów drewnianej architektury sakralnej w Polsce, wzniesionych w tzw. systemie więźbowo-zaskrzynieniowo-zaczepowym, o wyjątkowo bogatym wystroju wnętrza.